«Ազոտական թթվի յուրահատկությունները» թեմայի ուսուցումը դպրոցում

Ռ. Ադամյան, Ս.Վարդապետյան ԵՊՀ

Դպրոցական դասագրքերում մանրամասն ներկայացված են ազոտական թթվի ստացման եղանակները և ֆիզիկական ու քիմիական հատկությունները, այդ պատճառով, չանդրադառնալով դրանց, քննարկենք ազոտական թթվի որոշ յուրահատկություններ։

Անգույն ծխացող կամ կոնցենտրիկ ազոտական թթուն լույսի տակ ձեռք է բերում գորշ գույն, ինչը արդյունք է ազոտական թթվում վերջինիս քայքայման հետևանքով առաջացած NO2-ի լուծման.

4HNO3 = 4NO2 +O2 + 2H2

Տաքացման պայմաններում քայքայումը կարող է տեղի ունենալ ավելի խորը.

2HNO3 = N2O + 2O2 + H2O,
4HNO3 = 2N2 + 5O2 + H2

Խիտ լուծույթներում տեղի է ունենում ազոտական թթվի ինքնաիոնացում.

Դիսոցման ժամանակ առաջացած նիտրոնիում իոնով է պայմանավորված ազոտական թթվի ուժեղ օքսիդիչ ակտիվությունը և շատ օրգանական միացությունների նիտրացնելու հատկությունը։ Շատ արոմատիկ նիտրոմիացություններ գունավորված են, դրանով է բացատրվում այն փաստը, որ ֆենոլային խումբ պարունակող սպիտակուցները ազոտական թթվի հետ շփման ժամանակ դեղնում են, օրինակ` ազոտական թթուն մաշկի վրա ընկնելու ժամանակ առաջանում են դեղին բծերը։

Հարկ է նշել, որ նիտրացման ժամանակ սովորաբար օգտագործվում է ոչ թե մաքուր ազոտական թթու, այլ նիտրացնող խառնուրդ` HNO3-ի և H2SO4-ի խառնուրդ։ Ծծմբական թթվի ավելացումը բերում է նիտրոնիում իոնի կոնցենտրացիայի ավելացման.

Ազոտական թթուն ունի բարձր օքսիդիչ հատկություն, ընդ որում թերմոդինամիկայի տեսանկյունից HNO3-ը կարող է վերականգնվել ազոտի տարբեր օքսիդացման աստիճաններով միացությունների։

Ազոտական թթուն տաքացման պայմաններում հեշտ օքսիդացնում է շատ ոչ մետաղներին` յոդ, ծծումբ, ածխածին և այլն, իսկ սառը պայմաններում` յոդաջրածնին, ծծմբաջրածնին և դրանց աղերին.

10HNO3 + 3I2 = 6HIO3 + 10NO + 2H2O,
6HI + 2HNO3 = 3I2 + 2NO + 4H2O,
FeS + 12HNO3 = Fe(NO3)3 + H2SO4 + 9NO2 + 5H2

Մետաղների և ազոտական թթվի փոխազդեցության ժամանակ առաջանում է արգասիքների բարդ խառնուրդ, որի բաղադրությունը որոշվում է հիմնականում ազոտական թթվի խտությամբ և մետաղի բնույթով։ Ինչքան ակտիվ է մետաղը և նոսր է ազոտական թթուն, այնքան խորն է ընթանում նրա վերականգնումը։

Իրականում, երբ թերմոդինամիկորեն թույլատրելի են HNO3-ի վերականգման բոլոր ռեակցիաները, նրանք վերահսկվում են միայն կինետիկորեն և ընթանում են միաժամանակ։

Ռեակցիայի ընթացքում փոխվում է HNO3-ի կոնցենտրացիան, ջերմաստիճանը, հետևաբար, և HNO3-ի վերականգման արգասիքների բաղադրությունը։ Գործընթացի այս կամ ուղղության ընթացքը որոշվում է այն լուծույթում գազային ֆազի առաջացման դժվարությամբ և ռեակցիոն խառնուրդում N2, N2O, NO և NO2 գազերի լուծելիությամբ, վերօքս պոտենցիալ փոփոխությամբ։

Նոսր (3-20%) ազոտական թթուն, կախված մետաղի բնույթից, կարող է վերականգնվել ջրում վատ լուծվող գազերի` N2, N2O, NO, H2 կամ ամոնիումի իոնի։

Ապացուցված է, որ մանգանի և մագնեզիումի ու 10-20%-անոց ազոտական թթվի փոխազդեցության ժամանակ առաջանում է գազային խառնուրդ (N2, N2O, NO և H2), որում ջրածնի պարունակությունը 80% է, այսինքն կարելի է ասել, որ այդ մետաղները նոսր ազոտական թթվի հետ փոխազդում են հետևյալ գերակշռող ռեակցիայով.

M + 2H + = M2+ + H2։

Այլ մետաղներ, օրինակ ցինկը, փոխազդում են N2O-ի կամ N2-ի առաջացման գերակշռությամբ.

5Zn + 12HNO3(10%) = 5Zn(NO3)2 + N2 + 6H2

Շատ նոսրացված (5%-ից քիչ) ազոտական թթվում տեղի է ունենում նիտրատ իոնի վերականգնում մինչև NH4+-իոնի։ Ռեակցիան տեղի է ունենում մի քանի օրում։ Ամոնիում իոնը լուծույթում ստեղծում է վերականգնիչ միջավայր, այդ պատճառով ստացվում են ցածր օքսիդացման աստիճանում գտնվող մետաղի աղեր.

                     4M + 10HNO3(3%) = 4M(NO3)2 + NH4NO3 + 3H2O։    (M = Sn,Fe)։

Միջին խտությունով (20-60%) ազոտական թթվի լուծույթները մետաղներով վերականգնվում են հիմնականում NO-ի.

Fe + 4HNO3(30%) = Fe(NO3)3 + 2NO + 2H2O,
3Hg + 8HNO3(30%) = 3Hg(NO3)2 + 2NO + 4H2

Ազոտական թթվի խիտ լուծույթներում (60%-ից բարձր) օքսիդիչ է հանդիսանում նիտրոնիումի կատիոնը, որը վերականգնվում է NO2-ի.

այդ պատճառով բոլոր մետաղները, անկախ ակտիվիությունից, փոխազդելով խիտ ազոտական թթվի հետ, վերականգնում են նրան միջև ազոտի երկօքսիդի.

M + 4HNO3(68%) = M(NO3)2 + 2NO2 + 2H2O     (M=Mg, Zn, Cu, Hg և այլն)։

Ազոտի IV օքսիդի առաջացման պատճառ է հանդիսանում նաև այն հանգամանքը, որ ազոտի բոլոր օքսիդացման աստիճանով թթվածնավոր միացությունները (+4-ից ցածր) խիտ ազոտական թթվով օքսիդանում են մինչև NO2, օրինակ.

2HNO3 + NO = 3NO2 + H2

Հարկ է նշել, որ խիտ ազոտական թթվի լուծույթներում ռեակցիայի արագության վրա ազդում են մետաղի մակերեսային ակտիվությունը և ազոտական թթվում առաջացած աղի լուծելիությունը։ Որոշ մետաղներ (Fe, Cr, Al), ազոտական թթվում, սենյակային ջերմաստիճանում, օքսիդի պաշտպանիչ թաղանթի առաջացման պատճառով պասիվանում են.

2Al+6HNO3 = Al2O3+6NO2+3H2

Այլ մետաղներ (Ca, Ba), խիտ ազոտական թթվում նիտրատների ծայրահեղ ցածր լուծելիության պատճառով գործնականորեն չեն փոխազդում։

Ընդհանրացնելով, կարելի է ասել, որ ազոտական թթուն, այս կամ այն պայմաններում փոխազդում է բոլոր մետաղների հետ, բացառությամբ ոսկու և պլատինային խմբի որոշ մետաղների, չնայած ազոտական թթվի օքսիդիչ հատկություններն այնքան ուժեղ են, որ թերմոդինամիկորեն հնարավոր է ազոտական թթվով նույնիսկ ոսկու և պլատինի անմիջական օքսիդացումը (իհարկե շատ դանդաղ, գրեթե աննկատելի)։

Հետաքրքիր է նույն կոնցենտրացիայի ազոտային և ազոտական թթուների օքսիդիչ հատկությունների համեմատությունը, իհարկե առաջին հայացքից կթվա, որ ազոտական թթուն ավելի ուժեղ օքսիդիչ է, քանի որ այն պարունակում է +5 օքսիդացման աստիճանով ազոտի ատոմ, սակայն դա ճիշտ չէ։ Պարզվում է, որ նույն կոնցենտրացիայի նոսր լուծույթներում (0,1 Մ) HNO2-ն ավելի ուժեղ օքսիդիչ է, քան HNO3-ը։ Այսպես, նատրիումի նիտրիտի թթվեցրած լուծույթում առաջացած 0,05Մ-անոց ազոտային թթուն ակնթարթորեն օքսիդացնում է կալիումի յոդիդին.

2NaNO3 + 2KI + 2H2SO4  = I2 + 2NO + K2SO4 + Na2SO4 + 2H2

Իսկ նույն կոնցենտրացիայի ազոտական թթուն KI-ի հետ չի փոխազդում։

Ազոտային թթվի բարձր օքսիդիչ հատկությունն ունի կինետիկական բնույթ և կարելի է բացատրել HNO2-ում թթվածնի ատոմով ազոտի ատոմի ավելի թույլ էկրանացումով (NO3--ի հետ համեմատած), որի հետևանքով ազոտի ատոմը HNO2-ում ավելի մատչելի է վերականգնիչի ազդեցությանը, քան NO3--ում։ Դեր է խաղում նաև ազոտային թթվի ջերմային կայունության հետ կապված նրա քայքայման արգասիքների բարձր թերմոդինամիկական կայունությունը.

3HNO2 = HNO3 + 2NO + H2

Բացի օքսիդիչ հատկությունից, ազոտական թթուն կարող է ցուցաբերել նաև անսովոր վարք, այսպես, եթե արծաթի քլորիդի ամոնիակային կոմպլեքսի թափանցիկ լուծույթին ավելացվի ազոտական թթու, ապա կնստի արծաթ քլորիդի սպիտակ նստվածք.

[Ag(NH3)2]Cl + 2HNO3 = AgCl + 2NH4NO3։

Այստեղ ազոտական թթուն հանդես է գալիս իրեն ոչ հատուկ դերով. այն ոչ թե օքսիդիչ է, այլ արագացնում է կոմպլեքսի քայքայումը։

Օքսիդավերականգման գործընթացներում ազոտական թթուն կարող է հանդիսանալ ոչ թե օքսիդիչ, այլ միջավայր, օրինակ.

2Mn(NO3)2 + 5PbO2 + 6HNO3 = 2HMnO4 + 5Pb(NO3)2 + 2H2

Բերված ռեակցիայում օքսիդիչը PbO2 -ն է։

Հարկ է անդրադառնալ ազոտական թթվի աղերի` նիտրատների ջերմային կայունությանը։
Որպես կանոն, կուլոնյան փոխազդեցության հետևանքով բյուրեղացանցի էներգիայի մեծացման պատճառով, աղերը ավելի կայուն են, քան դրանց համապատասխան թթուները։ Այդ ընդհանուր դրույթից զերծ չեն նաև նիտրատները, օրինակ, ալկալիական, հողալկալիական մետաղների և ամոնիումի նիտրատները հալվում են առանց քայքայման (ավելի բարձր ջերմաստիճաններում դրանք քայքայվում են)։

Ավանդաբար համարվում է, որ ալկալիական մետաղների քայքայման ժամանակ որպես արգասիք ստացվում է համապատասխանում նիտրիտ և թթվածին։ Իրականում նիտրիտ ստացվում է միայն կալիումի նիտրատի քայքայման ժամանակ

Աղյուսակ 1

Ալկալիական մետաղների նիտրատների և նիտրիտների
հալման և քայքայման ջերմաստիճանները

Լիթիումի նիտրատի քայքայման ժամանակ ստացվում է Li2O, իսկ նատրիումի նիտրատը քայքայվում է միանգամից երկու ուղղություններով.

Հնարավոր է նաև Na2O2-ի և ազոտի օքսիդների առկայություն։

Երկրորդ և երրորդ խմբերի մետաղների նիտրատները քայքայվում են մետաղի օքսիդի, NO2-ի և O2-ի (դրանց նիտրիտները կայուն են 2300C-ից ցածր)։

Օքսիդ առաջանում է նաև անցումային և հետանցումային մետաղների նիտրատների քայքայման ժամանակ, բացառությամբ սնդիկի և արծաթի նիտրատների, որոնք քայքավում են մինչև մետաղ, քանի որ քայքայման ջերմաստիճանում նշված մետաղների նիտրիտները և օքսիդները կայուն չեն.

Եթե քայքայման է ենթարկվում ցածր օքսիդացման աստիճանում գտնվող մետաղի նիտրատը, ապա անջատված թթվածինը օքսիդացնում է մետաղին.

Այս բոլորից հետևում է, որ նիտրատների քայքայումը պետք չէ կապել (ավանդաբար եկող) մետաղների ակտիվության հետ։

Բնագետ, հատուկ թողարկում, 28  ապրիլի 2012թ., Երևան, էջ 56-59

Կարդացեք նաև.

Հեղինակ` Ռոբերտ Ադամյան

ԵՊՀ քիմիայի ֆակուլտետի անօրգանական քիմիայի դոցենտ, քիմիական գիտությունների թեկնածու:

ԳԻՏԱԿԱՆ ՀՈԴՎԱԾՆԵՐ , , , , , , ,

12 comments


  1. m.g

    shat lav nyuta bayc karoxeq metaxneri poxazdecutyun@ azotakan ttvi het greq ev it ccmbakan ttvi het

  2. անանուն

    “Դիսոցման ժամանակ առաջացած նիտրոնիում իոնով է պայմանավորված ազոտական թթվի ուժեղ օքսիդիչ ակտիվությունը և շատ օրգանական միացությունների նիտրացնելու հատկությունը։ ” օդից վերցված արտահայտություն է, ապա այդ դեպքում ինչու է նոսր ազոտական թթուն ուժեղ օքսիդիչ բայց նիտրացնող հատկություն չի ցուցաբերում, ավելին եթե ցելյուլոզը խիտ թթվով կարելի է հեշտ նիտրացնել, ապա նոսրի դեպքում անկառավարելի օքսիդացումից շատ դեպքերում չեք խուսափի․․ Հարգելի ադմինիստրացիա, սայտը վատը չէ, բայց հոդվածները նրանով են լավը լինում, որ հղումներ են պարունակում և նման դեպքում կարդացողը նույնպես կարող է ստուգել ասվածը․ Այս կոնկրետ դեպքում ցավոք երեվի ոչ մի հղում չգտնվի ;)

    • Ռոբերտ Ադամյան

      Հարգելի անանուն, նախ հեղինակները ներողություն են խնդրում հղումների բացակայության համար և ներկայացնում ենք հղումներից ամենակարևորը՝ «Неорганическая химия в трех томах» Том 2. Химия непереходных элементов, под редакцией академика Ю.Д.Третякова, М. “Академия” 2004.
      Անցնենք բուն նյութին:
      Իրեն հարգող ոչ մի քիմիկոս, առավել ևս ԵՊՀ-ի քիմիայի ֆակուլտետի դոցենտներ, երբեք թույլ չեն տա իրենց, Ձեր պատկերացմամբ օդից արտահայտություն վերցնելու:
      Այո՛ բերվածը (աշխատանքում) ճիշտ է և բարի լինեիք կարդալ, որ հաճախ օգտագործվում է նիտրացնող խառնուրդ (HNO3 և H2SO4 խիտ թթուների խառնուրդ), ծծմբական թթուն հանդիսանում է ջուր կլանող.

      [C6H10O5]n+3nHNO3 = [C6H10O5(NO2)3]n+3nH2O:

      Թույլ տվեք մեզ կարծելու, որ Դուք իրոք օգտագործում եք օդից վերցված արտահայտություն. «նոսր ազոտական թթուն ուժեղ օքսիդիչ է և նիտրացնող հատկություն չունի»:
      Եթե Դուք ուշադիր լինեիք և չտրամադրվեիք թշնաբար, ապա կտեսնեիք, որ աշխատանքում բերված են նոսր և խիտ ազոտական թթուների օքսիդիչ հատկությունների համեմատությունը, որտեղից երևում է, որ որոշ դեպքերում նոսր ազոտական թթվում օքսիդիչ է H+ իոնը:
      Ձեզ բարին կամենալով, կուզեինք նշել, որ չի կարելի հանդես գալ որպես անանուն, եթե Դուք բարյացակամ վերաբերմունք ունեք առարկայի հանդեպ (որը իհարկե կասկածելի է) կարող էիք հանդիպել հեղինակների հետ և համոզվել, որ ի հեճուկս Ձեզ հղումը կգտնվի:
      Հարկ ենք համարում նշել, որ այսուհետ անանուն հեղինակներին, առավել ևս չկամեցողներին չենք պատասխանելու:
      Խորհուրդ կտայինք Ձեզ հուզող հարցերի պատասխանները ստանալու համար դիմել ԵՊՀ քիմիայի ֆակուլտետ:
      Խորին հարգանքներով ԵՊՀ-ի քիմիայի ֆակուլտետի անօրգանական և դեղագործական քիմիայի ամբիոնների դոցենտներ՝ Ռ.Խ.Ադամյան և Ս,Մ.Վարդապետյան:

  3. ananun

    AHA! EPH lavaguyn tradiciayi hamadzayn jnjel eq naxord comment-s poxanak patasxaneq &st ararkayi,,, de inch, urish ban chi mnum -ekeq an&ndhat miayn zarmananq te inchpes “qimian” het&ntac aprum :P

    • հարգելի անանուն եթե մի փոքր ուշադիր լինեիք մեկնաբանություն գրելուց, կիմանաիք որ մեկնբանությունը մի անգամից չի ավելացվում, այլ սպասում է հաստատման: Ձեր մեկնաբանությունները չէին հաստատվել մի պարզ պատճառով, որ կայքի հետ խնդիրներ կային և ես ուշադրություն չէի դարձրել մեկնաբանություններին, որպեսզի հաստատեմ:
      Չնայած նրան, որ հաստատել եմ Ձեր մեկնաբանությունները, բայց ճիշտը չհաստատելն էր մի պարզ պատճառով, որ ներկայացել եք որպես անանուն: Սակայն բացառության կարգով ես հաստատեցի այն նախ և առաջ, որպեսզի մի անգամից հասկանաք, որ Ձեր պատկերացումները ԵՊՀ տրադիցիաների մասին արդեն իսկ թյուր են:
      Իսկ ինչ վերաբերում է նախորդ մեկնաբանությանը, ապա ես կխնդրեմ նյութի հեղինակներին անայման պատասխանել Ձեր հարցին:
      Եվ վերջում նշեմ, որ այսուհետ անանուն մարդկանց մեկնաբանությունները չեն հաաստատվելու:

  4. Քամալյան Օլեգ

    Դժբախտաբար խիստ զբաղվածությանս պատճառով վերջին ժամանակներս հնարավորություն չեմ ունեցել այցելելու այս կայքը, որի բավական ակտիվ մասնակիցներից էի: Սակայն հենց նոր, առավոտ շուտ, բացելով այս էջը, չէի կարող անտարբեր անցնել ՞անանուն՞ (քիչ էր մնում վերջից երրորդ տառը փոխեի, սակայն հաշվի առնելով, որ կայքն այցելում են նաև դպրոցականները, հրաժարվեցի այդ մտքից) մեկնաբանության կողքով:
    Չեմ ցանկանում պատասխանել նրա մեկնաբանությանը, քանի որ դա հեղինակների խնդիրն է: Սակայն չեմ կարողանում հավատալ, որ դեռևս կենդանի է անանուն կամ անստորագիր նամակների ինստիտուտը: Մարդ ինչքան պետք է մաղձոտ, թույլ ու չկամ լինի, որ իր արտահայտած մտքերի տակ չստորագրի: Այդպիսի մարդկանց կարելի է միայն խղճալ:

  5. Նարեկ Չիլինգարյան

    Բարև ձեզ: Մի հարց ունեմ ազոտի օքսիդացման աստիճանի վերաբերյալ, համացանցում չգտա սպառիչ պատասխան, իսկ այստեղ էլ ավելի հարմար վերնագրով հոդված` որպեսզի դրա տակ տեղադրեմ այն: Եթե ինչ որ մեկը ժամանակ ունի` շնորհակալ կլինեմ գիտելիքի համար: Այսպես. ասվում է որ HNO3 մոլեկուլում ազոտի օքսիդացման աստիճանը +5 է: Եւ սա, եթե չեմ սխալվում, նշանակում է, որ ազոտի արտաքին էներգիական մակարդակի հինգ էլեկտրոնները տեղաշարժված են նրա հետ միացած մյուս ատոմների կողմը, այլ ձևակերպումով` իր հինգ էլեկտրոնները տվել է մյուս ատոմներին: Հիմա ես չեմ հասկանում թե ինչպես է դա տեղի ունենում: Այսինքն հինգ էլեկտրոն ո՞ր կապերում է կարողանում տալ: Իմ հասկանալով կարող է ամենաշատը չորս կապ ունենալ` արտաքին մակարդակի օրբիտալների sp3 խաչասերման արդյունքում, ընդ որում երեքը կովալենտային (սովորական մեխանիզմով), չորրորդը` կոորդինացիոն: Այսինքն երեք էլեկտրոն պետք է տար երկու թթվածնի ատոմի` սովորական կովալենտային կապերի մեջ, և երկուսն էլ` դոնորաակցեպտորային մեխանիզմով երրորդ թթվածնին: Բայց դրա համար պետք է որ այդ երրորդ թթվածինը O+ իոն լիներ, բայց այդ դեպքում էլ այդ թթվածնի օքսիդացման աստիճանը կլիներ -1, մինչդեռ եթե չեմ սխալվում -2 է:

    • Հարգելի Նարեկ նախ ներողություն եմ խնդրում ուշացումով պատասխանելու համար:
      Իսկ այժմ փորձեմ անդրադառնալ Ձեր հարցին:

      Նախ և առաջ պետք չէ օքսիդացման աստիճան և վալենտականություն հասկացությունները նույնացնել: Սրանք տարբեր բաներ են: Եթե վալենտականությունը հստակ ֆիզիկական մեծություն է, ապա օքսիդացման աստիճանը դա պայմանական մեծություն է:
      Օքսիդացման աստիճանը սահմանվում է այսպես. Օքսիդացման աստիճանը մոլեկուլում գտնվող ատոմի պայմանական լիցքն է, որն այն կունենար, եթե կապին մասնակցող ընդհանրացված էլեկտրոնային զույգերը լրիվ անցնեին ավելի էլեկտրաբացասական տարրի ատոմին: Իոնական կապի առկայության դեպքում ատոմի օքսիդացման աստիճանը հավասար է իոնի լիցքին:

      Օրինակի համար NH4-ում ազոտի օքսիդացման աստիճանը -3 է, մինչդեռ նրա վալենտականությունը 5 է: Կամ H202-ում թթվածնի օքսիդացման աստիճանը -1 է, մինչդեռ վալենտականությունը 2 է:

      Հույսով եմ Ձեր հարցին տրվեց սպառիչ պատասխան:

  6. Հասմիկ

    Բարև ձեզ:Մի հարց ունեմ կապված օքսիդավերականգման ռեակցիաների հետ:
    CaO+H2O=Ca(OH)2 ռեակցիան օքսիդավերականգմա՞ն է:
    Խորհին շնորհակալություն եմ հայտնում և խնդրում պատասխանել հարցին:

    • Հարգելի Հասմիկ այս անգամ բացառության կարգով պատասխանում եմ Ձեր հարցին, հաջորդ անգամ ոչ համապատասխան թեմայի տակ ոչ համապատասխան մեկնաբանությունը կհեռացվի առանց զգուշացման:

      Պատասխան՝
      Այն ռեակցիաները, որոնց ժամանակ տեղի են ունենում տարրերի օքսիդացման աստիճանների փոփոխություններ, կոչվում են օքսիդավերականգնման ռեակցիաներ:

      Իսկ հիմա ինքներդ հաշվեք Ձեր նշած ռեակցիաներում արդյո՞ք փոփոխվում են օքսիդացման աստիճանները, թե՞ ոչ:

  7. Հասմիկ

    Fe+CuSO4=FeSO4+Cu
    CaCO3=CaO+CO2
    SO2+H2O=H2SO3
    Այս ռեակցիաներում կա՞ օքսիդավերականգնման ռեակցիա:

  8. Nune

    Բարև Ձեզ: Ես ցանկանում եմ իմանալ ազոտզկան թթվի մինչև քանի %-անոց լուծույթը կարելի է համարել նոսր:( և քանի %-անոց խիտ) :Նախապես շնորհակալություն:

Պատասխանել

Ձեր էլ. փոստի հասցեն չի հրապարակվելու: Պարտադիր դաշտերը նշված են *-ով


9 × = 27

Դուք կարող եք օգտագործել հետեւյալ HTML թեգերը եւ ատրիբուտները. <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>